ประวัติศาสตร์คนยองเมืองลำพูน

“เมืองยองอยู่ในพม่า ชาวยองเป็นลื้อที่อพยพมาจากพม่า แต่ลื้อในภาคเหนือส่วนใหญ่อพยพมาจาก
สิบสองปันนา บางก็อพยพผ่านลาว คนไตยวนหรือคนเมืองหรือคนล้านนา
นั้นมีความใกล้ชิดกับคนไตเขินมากที่สุด
อย่างไรก็ตาม ไตยอง ไตลื้อ ไตยวน ไตเขิน ไตใหญ่ ไตหย่า ที่อยู่ในล้านนาก็ล้วนแต่เป็นเผ่าไทเหมือนกับคนไทยภาคกลาง คนไทยภาคใต้ และคนลาวภาคอีสาน ความหลากหลายของคนเผ่าไทในภาคเหนือถือว่าเป็นเสน่ห์อย่างหนึ่ง”

ประวัติศาสตร์ชาวยองเมืองลำพูน

ในระยะพุทธศตวรรษที่ 19-24  ดินแดนในเขตวัฒนธรรมไทลื้อ-ไทยวน ต่างก็ได้สร้างระบบความสัมพันธ์ในหลายรูปแบบต่อกัน เพื่อปรับตัว เผชิญกับเหตุการณ์และคลี่คลายปัญหาต่างๆซึ่งปัญหาที่มักจะเกิดขึ้นอยู่เสมอ ได้การขาดแคลนกำลังคม ดังนั้นประวัติศาสตร์ของดินแดนในแถบนี้จึงถูกบันทึกด้วยเรื่องราวที่มีการเคลื่อนไหวไปมาของผู้คนในรูปแบบต่างๆ ประวัติศาสตร์ของเมืองยองและเมืองลำพูน ก็เช่นเดียวกับเมืองอื่นๆในดินแดนแถบนี้ ที่มีการเดินทางเคลื่อนย้ายของผู้คนด้วยเหตุผลต่างๆ ตามยุคสมัย ซึ่งเกิดขึ้นครั้งแล้วครั้งเล่า
จากการศึกษาเรื่องนี้พบว่า ผู้คนจากเมืองยองได้เคลื่อนย้ายเข้ามาตั้งถิ่นฐานในล้านนา ตั้งแต่สมัยพระญาติโลกราช แห่งราชวงศ์มังราย และครั้งสำคัญที่สุดในปี พ.ศ.2348 สมัยพระเจ้ากาวิละได้ดำเนินนโยบาย รวบรวมผู้คนจากเมืองต่างๆทางตอนบน เพื่อการฟื้นฟูเมืองเชียงใหม่และเมืองลำพูนขึ้นอีกครั้งหนึ่ง หลังจากที่บ้านเมืองได้รับความเสียหายจากการทำสงครามกับพม่า การฟื้นฟูเมืองลำพูนขึ้นมาในครั้งนี้ ได้มีการกวาดต้อนผู้คนจากเมืองยองในลักษณะการ “เทครัว” เพื่อให้มาตั้งถิ่นฐานในเมืองลำพูน ผู้คนจากเมืองยองจึงเป็นประชากรส่วนใหญ่ของเมืองลำพูน โดยสามารถรักษาวัฒนธรรมทางภาษาของตนเองไว้จนถึงปัจจุบัน ซึ่งลักษณะดังกล่าวไม่ค่อยปรากฏในประวัติศาสตร์ล้านนา
โดยเหตุที่การเคลื่อนย้ายเข้ามาตั้งถิ่นฐานในเมืองลำพูนของกลุ่มชาวยอง เป็นการยกเข้ามาทั้งโครงสร้างทางสังคม ประกอบด้วย เจ้าเมือง บุตร ภรรยา ญาติพี่น้อง ขุนนาง พระสงฆ์ ตลอดจนไพร่พลจำนวนมาก ทำให้มีผลต่อโครงสร้างการปกครองเมืองลำพูนในระยะต้น ราว พ.ศ.2348-2354 ซึ่งเจ้าเมืองมีบทบาทในการปกครองเมืองลำพูนร่วมกับกลุ่มเจ้าเจ็ดตนด้วย ลักษณะเช่นนี้ ไม่ปรากฏให้เห็นในโครงสร้างการปกครองของเมืองที่มีการเทครัว เป็นจำนวนมากเช่น เมืองเชียงใหม่ เมืองน่าน เป็นต้น

การเข้ามาตั้งถิ่นฐานของผู้คนจากเมืองยองกลุ่มแรก มักจะตั้งถิ่นฐานในบริเวณที่มีความเหมาะสมด้านการเกษตร โดยเฉพาะในที่ราบลุ่มแม่น้ำสำคัญในเมืองลำพูน ได้แก่ ลุ่มน้ำแม่ปิง แม่น้ำกวง แม่น้ำทา และแม่น้ำลี้ และได้กระจายตัวออกไปตามที่ราบอื่นๆ โดยเหตุที่เมืองยองเป็นเมืองเกษตรกรรม กลุ่มคนยองที่อพยพมาตั้งถิ่นฐานในเมืองลำพูนจึงประกอบอาชีพการเกษตรเป็นหลัก
แม้ผู้คนจากเมืองยองจะเป็นพลเมืองส่วนใหญ่ของเมืองลำพูนก็ตาม สังคมเมืองลำพูนยังประกอบด้วยคนที่มาจากหลายบ้านหลายเมืองหลายกลุ่มชาติพันธุ์ ที่อพยพเข้ามาตั้งถิ่นฐานในระยะเวลาใกล้เคียงกัน ได้แก่กลุ่มพวกไทยใหญ่  ยางแดง เขิน ลักษณะความหลากหลายทางสังคมและวัฒนธรรมดังกล่าว     เมืองลำพูนจึงมีการพัฒนาการของผู้คนที่มีการผสมผสานกันทางสังคมและวัฒนธรรม

ที่มา: บทคัดย่อจากหนังสือ “คนยองย้ายแผ่นดิน” โดย อ.แสวง มาละแซม